Nieuwbouw Stedelijk Tuindorp: betaalbaar met uitstraling

Water, landschap en schaal

Het stedenbouwkundig plan voor De Bongerd is opgezet als een eigentijds ‘Stedelijk Tuindorp’, waarin groen en water leidend zijn. De Oeverzone ligt direct aan het Zijkanaal, waar brede groene zones zich openen naar het water en de drager van het plan vormen. Deze groen-blauwe structuur bepaalt de positionering van de gebouwen en versterkt de ruimtelijke kwaliteit.

Voor architect Tonko Leemhuis lag hier een complexe ontwerpopgave. De bestaande wijk bestaat uit grondgebonden woningen van twee tot drie lagen. De Oeverzone introduceert daar zes flinke appartementengebouwen aan het water, met daartussen rijwoningen. “Dat schaalverschil was spannend,” vertelt Tonko. “Aan het kanaal mocht het volume stevig zijn, maar het moest passen bij de kleinschaligheid van de buurt.”

Volgens Hans Spuit, commercieel manager bij BAM Wonen, vroeg dit vanaf het begin om nauwe samenwerking. “In de bouwteamfase hebben we samen ontwerpkeuzes afgewogen, met gevelkwaliteit als uitgangspunt. Zo bewaakten we maakbaarheid, betaalbaarheid en uitstraling tegelijk.” ” 

Beweging in de gevel

De ligging aan het water werd een directe inspiratiebron voor de architectuur. Al in de eerste schetsen ontstond het idee om beweging in de gevels te brengen. Die beweging zit niet alleen in de prefabbetonnen banden die als golven over de gebouwen lopen, maar juist ook in het metselwerk zelf. Door te spelen met reliëf, verband en detaillering krijgen de gevels diepte en nuance.

Soms liggen de banden vlak in de gevel, soms komen ze naar voren en versterken ze het reliëf in het metselwerk. “Die golfbeweging verwijst naar het water,” licht Tonko toe. “Maar hij helpt ook om de volumes te breken en dynamiek toe te voegen.” Balkons op de hoeken versterken dat effect, waardoor de gebouwen zich van alle zijden verhouden tot hun omgeving.

In de uitvoering zat de uitdaging vooral in de detaillering en de aansluiting tussen de verschillende materialen. “Niet zozeer in de verwerking van de steen zelf,” zegt Hans, “maar in de aansluiting van de prefabbetonbanden, de dilataties en de overgangen tussen materialen. Daar moet alles exact kloppen.”

Metselwerk als verbindende factor

In het materiaalgebruik speelde metselwerk een sleutelrol. Voor de appartementengebouwen werd gekozen voor een warme rode gevelsteen, passend bij de robuuste ligging aan het kanaal. Tegelijkertijd zocht het ontwerpteam aansluiting bij de bestaande woningbouw in De Bongerd, waar wit metselwerk en rode dakpannen het straatbeeld bepalen.

“De rode steen is de verbindende factor in het hele plan,” aldus Tonko. “Niet alleen in de gevels, maar ook in de plint en in de tuinmuren.” Het wit zorgt voor aansluiting met de bestaande wijk, het rood voor samenhang tussen de verschillende volumes. Ook de bouwlocatie stelde eisen. Aan de rand van een bestaande woonwijk was de werkruimte beperkt. “Logistiek was hier minstens zo belangrijk als techniek,” vertelt Hans. “Goede steenopslag, afscherming van materialen, de juiste steigertechniek, aandacht voor veiligheid op de bouwplaats en voldoende vakmensen vormen de basis voor gevelkwaliteit.”